Private Web Mazandaran - وبگاه اختصاصي مازندران

شاه عباس اول در سال 1021 هجري قمري متوجه مازندران شد. مصباح نميني خصوصيات منحصر به فرد از جمله نزديكي كوه و دريا، پوشش گياهي غني و زيباي منطقه، وجود شبه جزيره زيباي ميانكاله ، نزديكي به محل تولد مادر شاه، نزديكي به فرح‌آباد كه شكارگاه شاه بود و دلايل سياسي و نظامي از جمله سياست تمركززدايي از پايتخت و توجه به ساير شهرهاي دايران را دليل اصلي توجه شاه عباس به اين منطقه عنوان مي‌كند . بنابراين شاه عباس فرمان ساخت مجموعه باغ‌هايي در اشرف البلاد را داد. وقتي «پيترو دلاواله» در سال 1027 وارد اين شهر شد آن را چنين توصيف كرد: «اطراف اين شهر باز است به جز قصر شاهي كه هنوز ساختمان آن به اتمام نرسيده و باغ‌هاي مربوط به آن و يك خيابان پراز دكان و خانه‌هاي چندي كه بدون نظم و ترتيب در وسط درختان ساخته شده و اطراف آنها را زمين‌هاي وسيعي احاطه كرده ديگر چيزي در آن وجود ندارد. جمعيت اين شهر كم نيست زيرا شاه بسياري از طوايف را به آن جا كوچ داده است. به خصوص موقعي كه خود او در آن جاست به تعداد ساكنان محل افزوده مي‌شود. در اين محل چشمه های آب شيرين و زلال فراوان است و به اندازه‌اي درخت در آن جا وجود دارد كه خانه‌ها در ميان آنها گم شده است». پيترو دلاواله ترديد داشت كه بهشهر را شهري در جنگل بنويسد و يا جنگلي كه به علت سكونت افراد حالت شهري به خود گرفته است.

«فريزر» در سال 1238 درباره باغ‌هاي اشرف البلاد مي‌نويسد: «مجموعه باغ‌هاي اشرف با ديوارهاي بلندي از هم جدا مي‌شوند و براي ورود به هر يك از اين باغ‌ها بايد از دروازه آن عبور كرد. اين مجموعه از شش قسمت جداگانه تشكيل شده است كه هر كدام باغي جداگانه داشته است. پنج قسمت آن محصور به ديوارهاي محكم و به نام‌هاي باغ شاهي، باغ‌ صاحب‌الزمان، باغ حرم، باغ خلوت و باغ تپه خوانده مي‌شدند كه امروزه از اين ديوارها و دروازه ‌ها اثري باقي نمانده است».

چنانچه «مهندس سلماز مصباح نميني» كارشناس در حوزه معماري و معماري منظر مي‌گويد: «با اين كه هر باغ از باغ ديگر جدا مي‌شد، ولي پيوستگي و ارتباط بين آنها به طور كامل مشهود و محسوس بود و عمارت‌ها نقش عناصر گذر فضايي بين دو باغ مجاور را بازي مي‌كردند. اين ارتباط و پيوستگي فقط در مجموعه باغ‌هاي داخل شهر به پايان نمي‌رسيد بلكه راه‌هاي شاه عباسي اين مجموعه باغ و مجموعه عباس‌آباد را چون دانه‌هاي تسبيحي به هم متصل مي‌كردند.»

به گفته مصباح نميني، يك راه سنگفرش پس از عبور از چشمه عمارت به التپه (زادگاه مادر شاه) مي‌رفت و از آن به مجموعه عباس‌آباد مي‌رسيد. در بالاي تپه‌اي و مسلط بر شهر و در زمان شاه‌عباس دوم كاخ صفي‌آباد بنا شد. اين كاخ نه تنها ارتباط عناصر قبلي را تضعيف نكرد، بلكه خود نيز به اين مجموعه پيوست. در نهايت اين مجموعه، مجموعه زيبايي از باغ در باغ را به وجود آورد كه در عين كثرت، وحدت در آن ديده مي‌شود. بر پايه گفته مورخين اين شهر در بدو تاسيس شامل بخش‌هاي اصلي، مجموعه عباس‌آباد، مجموعه صفي‌آباد و باغ‌ها و تاسيسات همايون تپه كه در زمان شاه‌عباس دوم در شمال شهر به وجود آمد، بوده است.

قطعه شعري است از مولانا محمود بهشتي گيلاني درباره تاريخ بناي بهشهر كه استاد دكتر منوچهر ستوده در كتاب ارزشمند از آستارا تا استرآباد به شرح زير نقل نموده است:

خسروآفاق شه كامياب / آن محك باطن هر خوب زشت

كرد چو در اشرف مازندران / طرح بنايي به صفا چون بهشت

از ره اقبال زفيض قدم / آب و گِلش با گُل و عنبر سرشت

دست سعادت پي تاريخ آن / بر در او دولت اشرف نوشت

سياحان زيادي از مجموعه كوشك باغ هاي اشرف ديدن كرده ند، از جمله معروفترين آنها پيترو دلاواله است كه به هنگام ساخت اشرف البلاد به حضور شاه عباس در اشرف رسيد. پيترو دلاواله، نماينده ي پاپ و جهانگرد ايتاليايي در سال 1027 هجري پس از ورود به اصفهان به دليل حضور شاه در فرح آباد ساري و اشرف عازم اين شهر شد. اين سياح ايتاليايي كه به نظر مي رسد اولين جهانگردي است كه از فرح آباد و اشرف بازديد مي كند، چگونگي ورود و مشاهدات خود را در مسير راه فرح آباد و اشرف به طور مفصل گزارش مي نمايد. بنابر گزارشات برجاي مانده از سياحان، شاه عباس طرح شهر عظيمي را كه نمونه ي باشكوهترآن را قبلاً در اصفهان پياده و تجربه كرده بود، در قصبه ي اشرف بنيان نهاد و سپس با تشويق و كوچاندن قفقازيان(گرجيان) به اشرف و فرح آباد رونق خاصي بدانها مي بخشد (سفرنامه شاردن. نقل شده در كتاب تذكره الملوك به كوشش دكتر سيد حسين دبير سياقي).

مجموعه كوشك باغ هاي اشرف كه روزگاري يكي از زيباترين و باشكوه ترين باغ هاي صفويان شمرده مي شده امروزه در پس نابساماني ها و توسعه ي بي رويه ي شهر مستور و مهجور مانده است و چندان نشاني از گذشته هاي پررونق خود ندارد و كسي نيز سراغشان را نمي گيرد. از هفت باغ اندر باغ متمركز داخل شهر، حمام ها و آب انبارهاي اشرف كه در دامنه شمالي كوه جهان مورا و در زميني با شيب ملايم طرح ريزي شده بود. تنها باغ چهلستون (ديوان خانه) و بقايايي از باغ تپه، باغ چشمه عمارت و يك آب انبار موجود است.

اسامي كوشك باغ هاي (باغ اندرباغ) صفوي اشرف عبارتند از:

1- ديوانخانه

2- باغ تپه

3- باغ صاحب الزمان

4- باغ خلوت

5- باغ شمال

6- باغ چشمه و آب انبار (به غير از مجموعه باغ هاي صفوي عباس آباد و كاخ صفوي آباد)

برگرفته از ؛ behshahr86.blogfa.com